عثمانى به كار برده است همين‌كه جنگ شروع شد عدهء صاحبمنصبان عثمانى در افغانستان زياد شد عده نيز از آلمانها با پول زياد و با رسالات و نوشته‌جات هيجان‌آميز وارد شدند و با تركها متفقا مشغول تحريك عناصر متعصب افغانستان شده هر قدم پيشرفت آلمان و عقب نشستن متفقين را به صورت فتوحات بزرگ و شكست‌هاى فاحش جلوه دادند بدين اميد كه مردم را بجهاد تشويق و تشجيع نمايند . باهالى كوهستانى وحشى آنجا مىگفتند قيصر مسلمان شده و از طرف خداى تعالى مأمور حفظ بيضهء اسلام گشته است اميد آنها اين بود كه افغانها را برانگيزانند و ده هزارها ايلات و قبائل نيرومند را با آنها همراه نمايند و خط سير فاتحين قديم را تعقيب كرده مانند سيل بهندوستان هجوم آورند . البته اين اولين نقشه‌ايست كه در كلهء هر دشمنى خطور مىكند . اما تقريبا 22 ماه مىگذرد و اين خيالات صورت خارجى حاصل نكرده است . در سرحد جنگها و زدوخوردها واقع شد اما در سابق هم هيچ دو سالى نميگذشت مگر آنكه زدوخوردى در سرحد رخ ميداد . امروز مسئله جالب توجه اين است كه امير افغانستان مطابق قولى كه به لرد هاردينگ در بيطرفى خويش داد عمل كرده است . قيصر خودش چند كاغذ براى امير نوشت و او را تشويق نمود كه اعلان جهاد نمايد اما امير مطابق وعده‌هاى خويش عمل كرد . حمله كردن به هندوستان از طرف شمال غربى كار آسانى نيست ، توپخانه هندوستان هيچوقت مثل امروز قوى و نيرومند نبوده است و براى قشون مهاجم بر هندوستان هيچوقت اميد موفقيت نيست . 16 شعبان 1334 - 18 ژون 1916 ترجمه مقاله لژورنال فرانسوى ذيلا نقل و اين نكته تصحيح مىشود كه نامهء قيصر بعنوان امير افغانستان به خط خود او نبوده بلكه ورقهء با مارك امپراطورى بطور سفيد مهر به امضاء ويلهم دوم رسيده بطهران فرستاده بودند و در اينجا نگارنده با خط و انشاء خود نامه را از طرف امپراطور تحرير نمود . دست قيصر در افغانستان لندن - از ورود ژنرال سايكس با يك قوه كوچكى از انگليس به كرمان كه دو هفته قبل صورت يافت اطلاع داريم از زمانيكه اين قضيه كاملا معلوم و مشخص شده است كه قيصر ويلهلم امپراطور آلمان مراسله به خط خودش به امير حبيب اللّه خان امير افغانستان نوشته و براى وى ارسال داشته و در آن مراسله وى را ترغيب نموده است كه اعلان جهاد داده و برضد دول ائتلاف داخل جنگ گردد اين قضيه بهتر فهميده مىشود كه براى چه ژنرال سايكس در سيصد كيلومترى داخله مملكت ايران ورود نموده است . اعزام قوه مزبور به فرماندهى ژنرال سايكس با موافقت دولت صورت وقوع يافته است براى آنكه از آمدورفت و مراودات مبلغين عثمانى و آلمانى با مملكت افغانستان ممانعت بنمايند و از قرارى كه ميگويند مراسلهء مزبور بعد از آنكه به امير افغان رسيده است مشار اليه از قبول و مساعدت با تبليغات آلمان استنكاف نموده بوده است . چهارشنبهء 19 شعبان 1334 - 21 ژون 1916 حاجى امير نظام نمايندهء همدان كه در كابينهء عين الدوله وزير ماليه بود امروز درگذشت . 21 شعبان 1334 - 23 ژون 1916 يكى از جرائد قفقاز شرح ذيل را منتشر ساخته است : شاهزاده ظل السلطان در حضور اعليحضرت امپراطور روس پتروگراد - دهم ماه ايون ( 21 شعبان ) امروز حضرت و الا شاهزاده ظل السلطان در معيت شاهزاده اسمعيل ميرزا به قرارگاه مركزى فرماندهى كل قواى نظامى روسيه وارد شده و بحضور اعليحضرت امپراطور روس پذيرفته شدند . شاهزاده معظم‌له از پتروگراد تا اردوگاه مركزى با مشايعت اسحق خان سفير ايران و ماژور سيو ويفت نماينده نظامى انگليس عزيمت نموده و در ايستگاه راه‌آهن شاهزاده راگراف شيريميتيف از طرف اعليحضرت امپراطور استقبال كرده و در مشايعت او به قصر امپراطورى رفتند در اينجا نيز وزير دربار روسيه شاهزاده را استقبال نموده در ساعت يك از روز اعليحضرت امپراطور شاهزاده ظل السلطان را با پرنس اسمعيل ميرزا در حضور شاهانه پذيرائى و به نهار دعوت فرموده‌اند عصر همين روز شاهزاده از قرارگاه امپراطورى حركت كرده‌اند . اعليحضرت امپراطور يك قطعه عكس پرقيمت خود را به شاهزاده ظل السلطان و يك قطعه نشان درجه اول ستانيسلاو به پرنس اسمعيل ميرزا اعطا فرمودند » 23 شعبان 1334 - 25 ژون 1961 تلگراف ذيل از طرف علماى شيعه از كربلا به رؤساى عشاير ايران مخابره شد بعقيدهء مسيو زمر انگليسها محرك مخابره آن بوده‌اند : « از كربلاى معلا 23 شعبان حضور مبارك سرداران ملى و رؤساى عشاير و ايلات دولت عليه ايران خلد اللّه ملكه معروض ميدارد محض